اگر چه محصن نباشد گوئيم قومى بر آنند كه واجب نيست حد بر ايشان با صفت احصان بجهة همين شبهه و اكثر بر خلاف آنند زيرا كه آيه دلالت ندارد بر عدم حد الا بدليل خطاب و اين حجت نيست و مع ذلك لازم نميآيد از عدم دلالت آيه بر وجوب حد بر ايشان عدم وجوب آن زيرا كه ايشان داخلاند در آيهء الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ پس اين آيه مختصه باشد بآيهء فاذا احصن و اجماع منعقد است بر آنكه فرقى نيست ميان عبد و امه در تنصيف حد نهم قوله * ( ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ ) * اشاره است بنكاح اماء پس ظاهر شد كه ان مشروط است به دو شرط بر تفصيلى كه گذشت و در تفسير عنت اختلاف است نزد بعضى بمعنى وقوع است در زنا و نزد بعضى ديگر حد چنان كه دانسته شد دهم * ( وَأَنْ تَصْبِرُوا ) * اى ( عن نكاح الاماء خير لكم ) و در خيريت آن اختلاف است يك قول آنست كه تا ولد رق نباشد هم چنان كه مذهب شافعى است و اين صحيح نيست زيرا كه ولد تابع اشرف طرفين است و حريت اشرفست و لقوله صلَّى اللَّه عليه و آله لا يرق ولد حر و قول ديگر آنست كه تا ولد تابع موالى ام و اهل او نباشد و تا سيد تفريق نكند ميان زوجين به هيچ وجه و اولى آنست كه خيريت آن بجهة آنست كه تعيير ولد نكنند به آنكه ولد امه غير است و لهذا قال صلَّى اللَّه عليه و آله الحراير صلاح البيت و الاماء هلاكه و بعد از آن در بيان اينكه اين تحليل و تحريم بجهة مصالح بندگان است ميفرمايد كه * ( يُرِيدُ اللَّه ) * مىخواهد خدا * ( لِيُبَيِّنَ لَكُمْ ) * تا بيان كند براى شما آنچه متعبد شويد به آن از احكام حلال و حرام و يا آنچه مخفى است بر شما از مصالح شما و محاسن اعمال شما ان در يبين مقدر است و در محل نصب است كه مفعول يريد است و لام مزيده براى تأكيد معنى است بقبال است و يا لام اراده است كقوله ( اردت لكيما يعلم الناس انه سراويل قيس و الرقود شهود ) و گويند مفعول يريد محذوف است و ليبين مفعول له است يعنى حقتعالى ميخواهد حق را به جهت آنكه بيان آن كند براى شما * ( وَيَهْدِيَكُمْ ) * و راه نمايد شما را * ( سُنَنَ الَّذِينَ ) * راههاى آنان كه بودند * ( مِنْ قَبْلِكُمْ ) * پيش از شما يعنى دين ابراهيم و اسماعيل يا روش پيشينيان از اهل حق و رشد تا بطريق ايشان سلوك كنيد * ( وَيَتُوبَ عَلَيْكُمْ ) * و باز گردد بر شما بتثقيل اثقال و رفع احمال و تخفيف احكام و غفران اثام و يا ارشاد كند شما را بمنع شما از معاصى و يا به آنچه كفاره سيئات شما باشد * ( وَاللَّه عَلِيمٌ ) * و خدا دانا است بمصلحت